Działalność CSP - rys historyczny

Centrum Scenografii Polskiej funkcjonuje od 25 lat, chociaż jego działalność pod obecną nazwą datuje się od 1991 roku.  Początkowo działało jako powstały 15 października 1985 roku Dział Plastyki Teatralnej przy Muzeum Śląskim. Ścisła współpraca ze środowiskiem scenografów zaowocowała szybkim powiększaniem się kolekcji działu o cenne i ważne eksponaty. W 1993 roku były Dział Plastyki Teatralnej już jako Centrum Scenografii Polskiej,  witał swoją publiczność w nowej siedzibie przy Placu Sejmu Śląskiego wernisażem wystawy prezentującej zbiory Centrum oraz spektaklem Idole perwersji Zofii de Ines w reżyserii i choreografii Wojciecha Misiury.

 

Wcześniejsze niedogodności związane z brakiem stałego miejsca ekspozycji nie przeszkadzały w organizacji wystaw. Współpraca Centrum ze Zbigniewem Waszkielewiczem przy współorganizowaniu trzech kolejnych edycji Spotkań Teatru Wizji i Plastyki w Katowicach  w 1986, 1988 i 1991 roku, doprowadziła do aranżacji dla potrzeb wystaw m.in.  przestrzeni miasta: zabytkowej, nieczynnej Łaźni Miejskiej, Hali Parkowej, przestrzeni schodów Górnośląskiego Centrum Kultury  czy holu Sejmu Śląskiego.

 

Między 1985  a 1993 rokiem zorganizowano 35 wystaw nie tylko w budynku Muzeum Śląskiego, ale także poza macierzystą instytucją Działu Plastyki Teatralnej. Odbywały się one m.in. w katowickim BWA, Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, Muzeum Historii Katowic, we foyer Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Teatrze Rozrywki w Chorzowie. Ekspozycje te,  z reguły monograficzne,  prezentowały m.in. prace Andrzeja Kreutza Majewskiego, Jana Berdyszaka, Adama Kiliana, Lidii i Jerzego Skarżyńskich, Józefa Szajny, Leszka Mądzika, Jerzego Gurawskiego, Otto Axera, Andrzeja Stopki, Leokadii Serafinowicz.

 

W 1990 roku zespół Centrum Scenografii Polskiej został nagrodzony specjalną „Honorową Złotą Maską” za „upór konsekwencję w gromadzeniu, opracowywaniu i popularyzacji polskiej plastyki teatralnej”. Od 1993 do 2005 roku w siedzibie CSP zrealizowano ponad siedemdziesiąt wystaw. Ekspozycje monograficzne i tematyczne, ukazujące kolekcje nie tylko Centrum, ale w dużej mierze sięgające również po wypożyczenia z teatrów całej Polski, prezentowały projekty scenograficzne, kostiumy, makiety, fragmenty dekoracji spektakli i widowisk w oprawach plastycznych najwybitniejszych polskich scenografów. Wystawy organizowane przez Centrum można było zobaczyć również w Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Wrocławiu, Lublinie, Bydgoszczy, Toruniu, Przemyślu. Centrum było także organizatorem wystaw Otto Axera w Londynie, Józefa Szajny w Ankarze; w 1995 roku ekspozycji zbiorów na wystawie towarzyszącej Międzynarodowemu Quadriennale Scenografii w Pradze, a w 1999 roku wystawy narodowej w Pradze, która zdobyła Srebrny Medal.


W 1993 roku zorganizowano Festiwal Józefa Szajny, którego prace można było w Centrum oglądać wielokrotnie, m.in. na wystawie monograficznej zatytułowanej Światu epitafium i apoteoza w 2003 roku, gdy artysta odbierał Doktorat Honoris Causa Uniwersytet Śląskiego w Katowicach. Centrum Scenografii Polskiej wyróżniło twórcę w 1999 roku statuetką „Koryfeusza Scenografii Polskiej”- nagrodą  akcentującą kreacyjny wkład artysty w kształt i wizję współczesnego teatru wpisanego na trwałe w jego historię. Wraz z Józefem Szajną nagrodzono Adama Kiliana, Mariana Kołodzieja, Andrzeja Kreutz Majewskiego, Andrzeja Sadowskiego i Jerzego Skarżyńskiego. W 2005 roku do tego grona dołączył, wielokrotnie współpracujący z Centrum, Leszek Mądzik.
Wystawy monograficzne prezentowały publiczności Centrum również twórczość Jana Polewki (Pole scenomagii z 1996 roku),  Kazimierza Wiśniaka (Teatr z szafy zrodzony z 1997 roku), Władysława Daszewskiego (Władysława Daszewskiego  przestrzeń inscenizowana. 25-lecie śmierci z 1998 roku), Tadeusza Kantora (Tak zwane dekoracje. Prace scenograficzne poza Teatrem Cricot 2 z 1998 roku), Zofii Wierchowicz (Myślenie Szekspirem z 1999 roku) czy Wiesława Langego podczas wystawy zatytułowanej Wieża samotności w 1996 roku, która otrzymała drugą nagrodę w konkursie na Najciekawsze Wydarzenie Muzealne.

 

Ważny kierunek działań to ekspozycje edukacyjne, takie jak Widzieli swój teatr ogromny (2000), Maska – znak teatru (2002), cykl Spoza kulis (1997, 1999, 2004), rozpowszechniające wiedzę dotyczącą teatru i scenografii. Wśród cieszących się największym powodzeniem ekspozycji edukacyjnych znajdują się realizacje animowanych wystaw – spektakli z cyklu „a to teatr właśnie…” - Postać z  1994 roku, która zdobyła Nagrodę Specjalną w wojewódzkiej edycji konkursu na Najciekawsze Wydarzenie Muzealne i Wyróżnienie w Konkursie Ogólnopolskim oraz Przestrzeń z 1995 roku.


O Centrum w 2005 roku tak pisał Jerzy Moskal, scenograf, pierwszy dyrektor i inicjator powstania tej instytucji: „Jesteśmy instytucja nietypową - rozpiętą pomiędzy muzeum, a teatrem. Duchem nie w sali muzealnej, lecz na scenie, którą zamieniamy w widownię”. Słowa te odzwierciedlają także w dużej mierze charakter wystaw, zawsze odnoszący się dzięki aranżacji do atmosfery teatru, z panującym na „scenie” półmrokiem i grą świateł wykorzystywaną do budowania nastroju, ze scenicznymi deskami, muzyką, a czasem zaskakującym widza podziałem przestrzeni, który ma być także próbą dialogu z publicznością.

 

 

 

 

 

 


  Wybrana bibliografia :
G. Niewiadomska: Centrum Scenografii Polskiej, s.316 [w] Ziemia Śląska t. 3 , Muzeum Śląskie 1993
Muzeum Śląskie w Katowicach. Wystawy w latach 1985-2004, Muzeum Śląskie 2005
A. Lis: Zapominanie scenografii, „Przegląd Tygodniowy” 1986 nr 11
(mars): Czy postanie Centrum Scenografii Polskiej?, „Przekrój” 1988 nr 2258
B. Lubosz: Za kurtyną zapomnienia „Panorama” 1988 nr 39
W. Konopelska: Przytulisko polskiej scenografii, „Dziennik Śląski” 1993 nr 30
D. Lubina - Cipińska: Chluba Katowic, „Gazeta Wyborcza” 1993 nr 34
E. Moroń: Centrum Scenografii Polskiej, „Format: 1994 nr 14-17
H. Wach - Malicka: Teatr drugiego wtajemniczenia, „Dziennik Zachodni” 1996 nr 1

-----------------------------------

Ankieta

W jaki sposób najczęściej dowiadują się Państwo o wydarzeniach organizowanych w naszej instytucji?